Jesienią kasztany pokrywają chodniki, parkowe alejki i trawniki. Najczęściej zbierają je dzieci, a pozostali przechodnie zwyczajnie omijają. Tymczasem kasztany mają znacznie więcej zastosowań, niż mogłoby się wydawać. Mogą posłużyć do zabawy, dekorowania domu, prania, a nawet stać się surowcem wykorzystywanym w kosmetykach i badaniach nad biotworzywami. Trzeba jednak pamiętać o jednej ważnej zasadzie: owoców kasztanowca nie wolno jeść.
Kasztany z parku nie są jadalne
Zanim zaczniemy zbierać kasztany, warto wyjaśnić częste nieporozumienie. Błyszczące, brązowe nasiona znajdowane pod kasztanowcami zwyczajnymi to tak zwane kasztany końskie. Nie są tym samym co jadalne kasztany pochodzące z kasztana jadalnego.
Surowe nasiona kasztanowca są toksyczne i nie nadają się do jedzenia. Połknięcie może doprowadzić między innymi do nudności, bólu brzucha, wymiotów lub biegunki. Szczególnie trzeba pilnować dzieci i zwierząt, które mogą potraktować znaleziony kasztan jak przekąskę albo zabawkę do gryzienia.
Jak zatem wykorzystać kasztany bez wkładania ich do garnka?
1. Jesienne dekoracje do domu
Najprostsze zastosowanie kasztanów to przygotowanie sezonowych dekoracji. Ich gładka, błyszcząca powierzchnia dobrze wygląda w szklanych naczyniach, drewnianych miskach oraz na tacach ustawionych na stole.
Można połączyć je z:
- kolorowymi liśćmi,
- żołędziami i szyszkami,
- gałązkami jarzębiny,
- suszonymi trawami,
- niewielkimi dyniami.
Kasztany sprawdzą się także jako element wianków, stroików oraz dekoracji świeczników. Należy tylko uważać, aby suche materiały nie znajdowały się zbyt blisko płomienia.
Świeżo zebrane kasztany zawierają sporo wilgoci, dlatego zamknięte w szczelnym pojemniku mogą spleśnieć. Przed użyciem warto je oczyścić i dokładnie wysuszyć.
2. Ludziki, zwierzęta i inne prace plastyczne
Kasztanowe ludziki to jesienny klasyk, ale możliwości jest znacznie więcej. Z nasion, wykałaczek, plasteliny i kolorowego papieru można przygotować zwierzęta, grzybki, pojazdy albo całe makiety lasu.
Kasztany nadają się również do tworzenia:
- obrazków i mozaik,
- zawieszek,
- girland,
- figurek do domowego teatrzyku,
- ozdób przyklejanych do ramek lub pudełek.
Przebijanie twardych kasztanów ostrym szpikulcem powinien wykonywać dorosły. W przypadku młodszych dzieci bezpieczniej wykorzystać plastelinę albo klej zamiast wykałaczek.
3. Pomoc do nauki liczenia i zabaw sensorycznych
Gładkie kasztany mogą stać się prostą pomocą edukacyjną. Dziecko może je liczyć, segregować według wielkości, układać w zbiory albo wykorzystywać jako liczmany podczas pierwszych działań matematycznych.
Sprawdzą się też podczas ćwiczenia wzorów i sekwencji. Układanie, przekładanie szczypcami oraz przenoszenie nasion pomiędzy pojemnikami może wspierać ćwiczenie precyzji ruchów dłoni. Materiały edukacyjne związane z nauką leśną wykorzystują kasztany właśnie do zabaw rozwijających kreatywność, obserwację i sprawność manualną.
Ze względu na ryzyko zadławienia nie są one odpowiednią zabawką dla małych dzieci bez stałego nadzoru osoby dorosłej.
4. Tradycyjna gra w kasztany
W Wielkiej Brytanii i Irlandii od pokoleń znana jest gra „conkers”. W kasztanie wykonuje się otwór, przewleka przez niego sznurek, a gracze próbują kolejno uderzać swoim kasztanem w kasztan przeciwnika. Wygrywa ten, którego okaz pozostanie cały.
Zabawa wymaga jednak ostrożności. Twardy kasztan może uderzyć w dłoń, twarz lub oko, dlatego najlepiej bawić się na otwartej przestrzeni, zachować odstęp i używać okularów ochronnych. Otwór w nasieniu powinien przygotować dorosły.
5. Naturalny środek czyszczący
Nasiona kasztanowca zawierają saponiny, czyli związki o właściwościach powierzchniowo czynnych. W kontakcie z wodą mogą tworzyć pianę i ułatwiać usuwanie części zabrudzeń. Saponiny pochodzenia roślinnego są badane jako składniki środków myjących, choć ich działanie zależy od gatunku rośliny, sposobu przygotowania i stężenia.
Domowy płyn można przygotować jako niewielki eksperyment: rozdrobnić kasztany, zalać je ciepłą wodą, odstawić, a następnie przecedzić. Taki roztwór nie ma jednak standaryzowanego składu ani konserwantów. Nie powinien być przedstawiany jako pełnowartościowy zamiennik detergentów przeznaczonych do dezynfekcji lub usuwania trudnych zabrudzeń.
Przed zastosowaniem warto sprawdzić działanie płynu na mało widocznym fragmencie powierzchni. Nie należy używać go do mycia skóry, naczyń, dziecięcych zabawek ani powierzchni mających bezpośredni kontakt z żywnością. Gotową mieszankę trzeba opisać i przechowywać poza zasięgiem dzieci oraz zwierząt.
6. Sposób na pająki
Układanie kasztanów na parapetach i w rogach pomieszczeń to jeden z najpopularniejszych jesiennych sposobów na pająki. Wyniki badań nie pozwalają jednak uznać tej metody za niezawodną.
W jednym z eksperymentów laboratoryjnych lotne substancje wydzielane przez kasztany odstraszały dwa z trzech badanych gatunków pająków. Badanie przeprowadzono jednak w kontrolowanych warunkach i nie wykazało, że kilka całych kasztanów rozłożonych w mieszkaniu skutecznie zabezpieczy dom przed wszystkimi pająkami.
Kasztany można więc potraktować jako jesienną dekorację, ale nie warto przedstawiać ich jako sprawdzonego środka zwalczającego pająki. Podobnie brakuje mocnych dowodów na to, że rozłożone wokół roślin skutecznie odstraszają owady, myszy lub inne ogrodowe szkodniki.
7. Eksperymentalny barwnik do tkanin
W naturalnym farbowaniu wykorzystuje się nie tylko same brązowe nasiona, lecz także zielone łupiny, w których dojrzewają. Zawarte w nich związki, w tym garbniki, mogą nadawać włóknom odcienie beżu lub brązu.
Efekt zależy jednak od rodzaju materiału, przygotowania włókna, czasu gotowania i zastosowanej zaprawy. Jest to więc raczej ciekawy eksperyment rękodzielniczy niż sposób pozwalający za każdym razem uzyskać identyczny kolor. Opisy takich prób dotyczą między innymi farbowania wełnianej przędzy wywarem z łupin kasztanowca.
Do farbowania nie należy używać naczyń przeznaczonych później do przygotowywania posiłków. Trzeba również założyć rękawice i wcześniej sprawdzić, czy materiał nie ulegnie uszkodzeniu.
Źródła:
-
- European Medicines Agency – Hippocastani semen
- National Capital Poison Center – Horse chestnuts are toxic
- Carbohydrate Polymers – Horse chestnut starch as thermoplastic material
- COSMILE Europe – Aesculus Hippocastanum Seed Extract
- Vancouver Island Fibreshed – Dye and Soap from Horse Chestnuts
- Muddy Faces – Autumn conker activities and learning ideas
- Journal of Economic Entomology – Natural Compounds as Spider Repellents: Fact or Myth?
