Wielu z nas przynajmniej raz w życiu zastanawiało się, jak poprawnie zwracać się do księdza – zwłaszcza jeśli nie jest się osobą wierzącą albo na co dzień nie ma się kontaktu z duchowieństwem. Czy zwrot „proszę pana” jest akceptowalny, czy raczej należy go unikać? Co w sytuacji, gdy spotkamy zakonnicę? Odpowiadamy na najczęstsze wątpliwości, powołując się na opinię ekspertki językowej.
Jak poprawnie zwracać się do księdza?
Zgodnie z tradycją i zasadami savoir-vivre’u, w Polsce do księdza zwracamy się zwrotem „proszę księdza”. Jest to forma grzecznościowa, która podkreśla nie tylko szacunek, ale i status kapłana jako osoby duchownej. Jak podkreśla dr hab. Katarzyna Kłosińska, językoznawczyni z Uniwersytetu Warszawskiego i przewodnicząca Rady Języka Polskiego, użycie tej formy nie zależy od wyznania czy światopoglądu osoby mówiącej. To kwestia powszechnie przyjętej kultury języka oraz etykiety, a nie tylko religijnych przekonań.
Do księdza zwyczajowo zwracamy się „proszę księdza” i na użycie tej formy nie ma wpływu wyznanie (lub bezwyznaniowość) osoby mówiącej — tłumaczy dr hab. Katarzyna Kłosińska
Czym innym są religijne formuły powitania, takie jak „Szczęść Boże” czy „Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus”. Osoby niewierzące lub wyznające inną religię mogą natomiast używać neutralnego „dzień dobry” — nie jest to uchybieniem grzeczności.
Osoby bezwyznaniowe (lub wyznające inną niż chrześcijańska religię) używają na ogół formuł świeckich (dzień dobry) i nie jest to uchybieniem grzeczności — dodaje ekspertka.
Językoznawczyni doprecyzowała jednak to stanowisko. W odpowiedzi z 2021 roku zauważyła, że obyczaj językowy zaczyna się zmieniać i kształtuje się również świecki model grzecznościowy. W takim ujęciu zwracanie się do księdza słowem „pan” nie musi być sygnałem braku szacunku — może wynikać z traktowania wszystkich rozmówców według tej samej zasady „pan” lub „pani”. Tradycyjną i nadal powszechną formą pozostaje jednak „proszę księdza”.
Do tego zagadnienia na TikToku odniosła się również ekspertka od savoir-vivre’u, działająca w sieci jako Pani Etykieta. Zapytana, czy zwracanie się do księdza słowami „proszę pana” jest właściwe, odpowiedziała bez większych wątpliwości: „Oj, no nie radziłabym”.
@pani.etykieta♬ sonido original – musicadechavorrucos
Jak zwracać się do zakonnicy?
Tradycyjnie do zakonnicy zwraca się „proszę siostry” albo po prostu „siostro”. Podobnie jak w przypadku księży jest to forma wynikająca z utrwalonego zwyczaju. W świeckich sytuacjach można jednak spotkać również formę „proszę pani”, dlatego trudno uznać ją automatycznie za przejaw braku szacunku. Jeśli zależy nam na zachowaniu tradycyjnej etykiety, najbezpieczniejszym wyborem pozostaje „proszę siostry”.
Oczywiście, nikt nie zmusza nas do stosowania form grzecznościowych związanych z religią. Tradycyjne formy nadal są powszechnie używane i dla wielu osób pozostają naturalnym elementem etykiety. Obyczaj językowy jednak się zmienia. Zwykłe „dzień dobry”, a w świeckim modelu grzecznościowym również zwrot „pan”, nie muszą oznaczać lekceważenia duchownego. Jeśli zależy nam na zachowaniu tradycyjnej formy, najbezpieczniejszym wyborem pozostaje „proszę księdza”.
Źródło:
- kobieta.onet.pl
- newsweek.pl
